Blazevackipredeo

U kasnoantičkom i ranovizantijskom periodu kada je posle Milanskog edikta hrišćanstvo postalo slobodna religija širom rimske države počinju da se grade ranohrišćanske bazilike. Samo na prostoru blaževačkog kraja do danas su otkrivene dve: Na „Nebeskim stolicama“ u ataru sela Ravnište i na lokalitetu „Gradac“ u ataru sela Gornje Leviće.

Ovi arheološki lokaliteti su evidentirani od strane stručnjaka Narodnog muzeja iz Kraljeva 1984. godine. Sistematska istraživanja na lokalitetu „Nebeske stolice“ su započeta 1998. godine dok je lokalitet „Gradac“ istraživan od strane stručnjaka iz Kraljeva 2005. godine.

Nebeske StoliceKop

Arheološki lokalitet „Nebeske stolice“ nalazi se neposredno ispod Pančićevog vrha, na nadmorskoj visini od 1800 metara i na administrativnoj granici sa Kosovom. Lokalitet „Nebeske stolice“ označava brdo u čijem se podnožju nalaze stene koje     dominiraju okolinom, a koje je još 1895. godine vojvoda Mišić tako nazvao.

Na „Nebeskim stolicama“ pronađena je ranohrišćanska bazilika sa dvostrukom apsidom, građena u tehnici lomljenog i pritesanog kamena, sa krečnim malterom kao vezivnim sredstvom. Crkva ima složenu osnovu koju čine narteks, naos, severni brod i južni aneks. Građenje je sasvim prilagođeno konfiguraciji terena tako da su oltarski prostor i narteks fundirani na živoj steni. Ova bazilika, sačuvana samo u osnovi, u temeljnoj zoni i donjem nivou zidova, nekada je bila reprezentativna, sudeći po fragmentima živopisa pronađenim u sloju rušenja na nivou poda, u oltarskoj zoni, kao i na osnovu ostataka mozaičnog poda koji se sačuvao u severoustočnom delu naosa, u površini od 2,70h0,51 m. Pošto su fragmenti fresaka veoma usitnjeni nije moguće utvrditi njihove ikonografske i stilske karakteristike, tako da ostaju jedino kao dokaz da je crkva nekada bila oslikana. Na osnovu fragmenata sačuvanog mozaika, njegov nastanak se okvirno datuje u kraj V i VI vek.

Na lokalitetu „Nebeske stolice“ otkrivena je i jedna rimska građevina u kojoj je pronađen novac rimskih careva Dioklecijana i Konstantina, kao i fragmenti rimskih keramičkih i staklenih posuda. Na lokalitetu su pronađeni delovi nakita kao što su fibule, koje predstavljaju najkarakterističniji tip predmeta rimske epohe. Među fibulama pojavljuje se tip sa posuvraćenom nogom i tip krstastih. Na osnovu stilskih karakteristika pronađenih fibula one se datiraju u drugu polovinu IV veka.

Nalazi novca pronađeni tokom istraživanja „Nebeskih stolica“ gledano iz specifičnog ugla spoznaje prošlosti, govore da se na ovom lokalitetu živelo od III – VI veka. Ranohrišćanska bazilika antičke osnove građena je jednovremeno. Na osnovu dosadašnjih rezultata istraživanja, može se zaključiti da se na „Nebeskim stolicama“ nalazio važan kultni centar, dok se naselje koje je moglo biti u vezi sa ovom ranohrišćanskom bazilikom nalazilo negde niže. Ovaj lokalitet nam baca novo svetlo na procese rane romanizacije i hristijanizacije na ovim prostorima.

LokalitetNebeske RJotic
Arheološki lokalitet “Nebeske stolice“ u selu Ravništu

U našem kraju otkriveno je jedno utvrđenje koje je svakako imalo određene veze sa crkvinom na „Nebeskim stolicama“ a to je „Gradac“ u Gornjim Levićima kod Đerekara, na nadmorskoj visini od 1089 metara, koje se nalazi na izvanrednom položaju, odakle se kontrolisali putni pravci koji su presecali planinski masiv Kopaonika, odnosno područje izvorišnog dela Toplice i širu zonu ka Prokuplju i Kuršumliji. Utvrđenje je do skoro više pobuđivalo pažnju „divljih“ kopača i amatera nego samih stručnjaka, tako da se do saznanja o ovom značajnom lokalitetu dolazilo sasvim slučajno. Tako je deo materijala sa ovog lokaliteta dospeo u Narodni muzej u Kruševcu 1963. godine i to zahvaljujući lokalnom učitelju koji je radio u školi u Gornjim Levićima Dragomiru Jovanoviću iz Modrice kod Kruševca.

Utvrđenje u Gornjim Levićima je nepravilne trougaone osnove dimenzija 215h160 m koje logično prati konfiguraciju terena i ima prostrano podgrađe. Samo utvrđenje je snimio profesor dr. Mirko Kovačević još osamdesetih godina prošlog veka. Sporadična istraživanja koje je obavio kruševački muzej u periodu 2000-2003. godine dalo je dodatne podatke za datovanje lokaliteta, u periodu od III veka, pa sve do srednjovekovnog doba.

Sondažna arheološka istraživanja obavljena 2005. godine, konačno su potvrdila pretpostavljeni značaj lokaliteta kao važnog kasnoantičkog punkta. U okviru utvrđenja čiji bedemi dosežu širinu do 2,30 m, nalaze se sakralni i stambeni objekti. Otkriven je oltarski prostor ranohrišćanske bazilike koja je kao i ona na „Nebeskim stolicama“ sačuvana samo u nižim zonama. Pored toga, delimično su istražena četiri objekta, zidana kamenom i krečnim malterom ili samo kamenom i blatom.

Hrišćansku fazu življenja, osim temeljnih ostataka bazilike, potvrđuje i nalaz fibule sa posuvraćenom nogom, koja pripada tipu vizantijskih fibula koje se datuju u VI vek. Na lokalitetu „Gradac“ u Gornjim Levićima pronađen je jedan novčić iz III veka, jedan primerak iz vremena cara Konstantina I i jedan primerak novca iz VI veka. Pored navedenih arheoloških nalaza na ovom lokalitetu pronađeni su i ostaci materijalne kulture koji produžavaju trajanje ovog utvrđenja i nakon perioda kasne antike, odnosno rane Vizantije, iz perioda IX/X veka. To su delovi konjaničke i konjske opreme. Ovi nalazi nam ukazuju da je ovo utvrđenje bilo živo i posle VII veka, budući da većina utvrđenja nestaju već u prvoj polovini VII veka, sa krahom vizantijske vlasti na ovim prostorima.

LokalitetGradac RJotic
Arheološki lokalitet „Gradac“ u selu Gornje Leviće

Pored navedenog lokaliteta u Gornjim Levićima, na postojanje još nekih novih na prostoru blaževačkog kraja, navodi nas i termin „Gradac“ koji nosi jedno selo u ovom kraju, a u čijem ataru bi se moglo očekivati otkriće kasnoantičkog ili ranovizantijskog naselja, slično onom u Gornjim Levićima. To će pokazati neka buduća arheološka istraživanja . Na osnovu dosadašnjih rezultata možemo reći da se u periodu kasne antike pa i ranom srednjem veku na prostoru našeg kraja odvijao intenzivni privredni i duhovni život..

autor: Radoljub Jotić, profesor istorije

   

        

 


Dodajte komentar:

Vaš komentar je uspešno poslat i biće objavljen nakon odobrenja.
Dogodila se greška prilikom slanja komentara. Molimo pokušajte kasnije.