Zahvalnost precima, nada u sadašnjost i vera u budućnost!

Kako danas izgleda crkva u Brusu svi znaju, ali retko ko se seća prethodnog izgleda crkve posvećene Svetom Preobraženju. Kako je izgledala crkva u Brusu nekada?

Opis crkve spolja i unutrešnjosti nekada, pre rekonstrukcije 2014. godine, napisao je Aranđel C. Jeličić i objavio u knjizi "Crkva svetog Preobraženje Gospodnjeg na Brusu" iz koje prenosimo deo teksta

Crkva u Brusu, posvećena Svetom Preobraženju, sagrađena je 1836. godine, u vreme i uz pomoć knjaza Miloša Obrenovića. Podignuta je u vreme velike Srpske graditeljske renesanse, u doba kada je knez Miloš težio da obnovi i sagradi niz zdanja u oslobođenoj Srbiji.

Na ulazu u crkvu, iznad zapadnih vrata, nalazi se ikona Svetog Preobraženja a ispod nje uramljeni natpis, uzet sa kamena ispod ovog natpisa: „Za slavu jednosutnija i nezdekuha Troica, Oca i Sv. Duha sazidasja crkva u Brusu posvetčana Sv. Preobraženju, pod srečnim vladanijem svetlejtago knjaza Miloša Teodorovića Obrenovića leta Gospodnjeg 1836. godine avgusta 31. dne“. Ikonu i natpis nacrtao umetnik Nikola Mihajličenko – Rus u 1935. godini.

Unutrašnjost crkve

Na unutrašnjim zidnim stranama crkve nalazile se freske koje je slikao, u ovom kraju poznati, ruski slikar Nikolaj Mihailščenko. Neke freske su bile znatno starijeg datuma I nisu rad ovog slikara.

Na južnoj strani ikonastasa nalazila se freska Svetog Apostola Tome, prilog Radiča Nikolića, krojača iz Brusa. Na četiri stuba nalazile se četiri Evanđelista. Svetog Mateja je priložio sveštenik Velimir Slavković, Svetog Marka – Dragoslav Radulović, Svetog Luku – sveštenik Jovan Ćirić a Svetog Jovana – Radula Stevović.

Iznad carskih dveri nameštena je bila ikona „Tajna večera“ u martu 1937. godine.
Na zapadnom zidu, ispod galerije za hor, nalazile su se pet spomen ploča i to: Mirku Popoviću iz Žiljaka, Ranku i Radomiru Jeličiću iz Kobilja, Radi Stevović iz Brusa, Gmitru Iveziću iz Male Grabovnice i Živku Kneževiću iz Brusa, dve poslednje nalazile se na južnom zidu.

U pritvori, pri ulazu u hram, nad zapadnim vratima nalazila se freska Svete Bogorodice „Izbavitelnice“, s deste strane ulaznih vrata – ikona Prepodobne Petke Paraskeve, a s leve strane ulaznih vrata ikona Prepodobnog Serafima Sarovskog čudotvorca, sve tri kao dar sveštenika Petra Popova. Njihov freskopsac je Nikola Mihajličenko – Rus.

U hramu nad severnim vratima nalazila se freska Svetog Nikole, dar popa Branka; na sevenoj strani od ikonostasa nalazila se freska Svetog Đorđa, dar Stevana pekara; u oltaru iznad prestola, na svodu, nalazila se freska Boga Savaota; na južnoj strani od ulaznih vrata u hram nalazila se freska Svetog Arhiđakona i prvomučenika Stevana, dar Cvetka Jeličića. Sve navedene freske izradio je ikonopisac Krsta Dičić 1931. godine (fresku Svetog Đorđa 1934. godine).

Na istočnom prozoru u oltaru nalazila se na staklu izrađena ikona Svetog Vaskrsenja Hristovog, koju je priložio Milan Paunović iz Beograda.

SPOMEN PLOČE U BRUSKOJ CRKVI

U crkvi se nalazilo nekoliko spomen-ploča posvećenih rano preminulim Brusjanima. Navešćemo nekoliko:

GMITAR IVEZIĆ
iz M.Grabovnice. Živeo 40 godi.-
Umre marta 1915.g. kao vojnik 11 poziv
Baterije u Štipu
Spomen podižu supruga Milunka
zet Zarije sin Svetomir
kćeri Radojka, Natalija i Dragana

Položili živote za otadžbinu
RANKO JELIČIĆ
vojnik 2-ge čete, 2-gog bat. 12 pešadijskog puka
Cara Lazara rođ. 1865. 14. maja poginu 10.11.1915.g. kod Tetova.

RADOMIR JELIČIĆ
regrut rođ. 7 jula 1896 godine. Umro na Krfu 1916 god.
Ovu im spomen ploču podižu
Supruga i Mati Bosa, brat i stric Veselin,
sin i brat Đurđe sa ostalom rodbinom.

MIRKO POPOVIĆ iz Žiljaka
rez. p.poručnik - vodnik 11(ili drugog) 2.1.bat.
XII puka Cara Lazara rođen 1875.g. Boreći se za ujedinjenje
Srba od 1912 g. pa sve do 6.10.1916.g. kada i poginu na položaju
TRNOVSKA KOSA
Spomen ovaj podižu supruga Persa
kćeri Gvozda, Đurđija i Kadivka
braća Jovan i Vladimir, bratanac Desimir.

VOJISLAV BRALOVIĆ
Upravnik pošte u Brusu
obešen od okupatora u Kruševcu
14.VII 1916 god.

NATALIJA BRALOVIĆ
učiteljica u Brusu
umrla u Beogradu 5.11.1959. godine
Za spomen-deca
1984. Buba i Bata

SPOMENIK
mome milom i rano izgubljenom sinu
ŽIVANU
đaku Gimnazije
preminuo 10 novembra 1930.g. u Kruševcu
neutešni otac Jovan Knežević

DRAGOSLAV TATIĆ
Žive 24.g. poginuo 1945.g.
kod Zagreba od Nemaca
spomen podižu
otac Vladisav
i ostala familija

STANIMIR STANIĆ
ratni zarobljenik
rođen 27.X. 1918. godine umro 30.III 1945.god.
y Ocnaburgu – Nemačkoj
Spomen podižu
majka Bosiljka i braća
Miloje i Ljubisav

BORISLAV BLAGOJEVIĆ
profesor iz Botunje – streljan
od Nemaca 13 II 1943.
SP.pod.Braća Slava i Veca.

U crkvenoj trpezariji nalazilo se, takođe, nekoliko vrlo interesantnih fotografija.
Jedna predstavlja: uspomenu na ujedinjenje sviju srpskih crkava u jednu pravoslavnu crkvu kraljevstva: Srba, Hrvata i Slovenaca 28. maja 1919. u Beogradu. Na slici su: Svi episkopi sa Nj.K.V. prestolonaslednikom Aleksandrom regentom Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Zatim tu su žičke vladike: Nikolaj Velimirović i Stefan, Bruski parosi: Velimir Slavković. Blagoje Kaluđerović /6.IX.1872 8.IX.1932/ i Radomir Vukomanović. 1920.

Za sačuvanu pisanu istoriju bruskog kraja i gradske crkve u Brusu zahvalnost Aranđelu C. Jeličiću - Raki.
priredio:Nenad Miljković izvor:Aranđel C. Jeličić "Crkva svetog Preobraženje Gospodnjeg na Brusu"

• Brus